| ELEKTRIK NEDIR ?
Elektrik iki türdür.Statik elektrik ve Dinamik elektrik.Yaklasik 2000 yil
kadar önce,Yunanli bilgin Thales Kehribarin kumas parçasina
sürtülmesi ile küçük kivilcimlar çikardigini görmüstü. Statik elektrik
ilk kez bu sekilde gözlemlendi.Statik elektrik durgun, pratik olarak
is yapmayan elektrik türüdür, kontrolsüz bir enerji seklidir ve zaman
zaman bosalmalar yapar.Yagmurlu havalarda bulutlar pozitif yüklü
statik elektrikle dolarlar, yeryüzü negatif elektrik yüklü oldugu için,
yüksek yerlerden bulutlara elektrik atlar buna yildirim adi verilir.
Eger bu elektrik atlamasi buluttan buluta ise o zaman simsek
adini alir. Statik elektrige; saçimiza sürdügümüz tarakta,
arabadan indigimizde tuttugumuz kapi kolunda, televizyon
ekraninina elimizi sürdügümüzde de rastlariz. Statik elektrik
elde etmek için yapilan araca Van De Graaf jeneratörü adi
verilir bu jeneratörle 20 milyon volt kadar statik elektrik elde edilebilir.
Ikinci elektrik türü Dinamik,yani hareketli elektriktir. Bu elektrik
kaynaklari elektron devinimi saglarlar. Elektronlar negatif kutuptan
pozitif kutba dogru hareket ederler.Dinamik elektrik iki tipdir.
1-) D.C. Direct Current kelimelerinin kisaltilmisidir.
2-) A.C. Alternatif Current kelimelerinin kisaltilmisidir.
D.C. elektrik kaynagi hepimizin çok iyi bildigi piller,akümülatörler
ve dinamolardir.Piller ve Akümülatörler kimyasal reaksiyonlardan
elektrik enerjisi üretirler,akümülatörler ve pillerin bazi tipleri tekrar
doldurulabilir ve tekrar tekrar kullanilabilirler.Nikel Kadmiyum piller,
Nikel Metal Hidrit piller bu tip pillerdendir .Akümülatörlerin esasi
sülfürik asit içindeki kursunun kimyasal reaksiyonudur.
Dinamo ise tersine çalisan bir motor dur denilebilir. Kuvvetli bir
manyetik alanda dönen bir sarginin (bobin) üzerinde elektrik
akimi olusmasi esasina dayanir.
Düz akim denmesinin nedeni burada ki elektrigin bir volt zaman
grafiginde düz bir yol izlemesi nedeni iledir,yani bu elektrik
çesidinin voltaji zamanla degismez.
A.C. Alternatörler vasitasi ile elde edilen elektrik çesididir.
Alternatörleri döndürmek için ise, barajlarda su, elektrik
santrallarinda çesitli yakitlar kullanilir.
A.C. denmesinin nedeni bu çesit elektrigin zamanla yön degistirmesidir.
A.C. nin özelligi transformatör denen aygitlarla voltajin
yükseltilebilmesi veya düsürülebilmesidir.
Voltajin yükseltilebilmesi nedeni ile uzak mesafelere daha az
kayipla gönderilen bu çesit elektrik günlük hayatta en çok
kullandigimiz elektrik çesididir.
Dogru akim kaynaklarinda + ve - kutuplar oldugu halde, alternatif
akimda kutuplar yoktur.
Dinamo ile Alternatörün bulunusu ve gelistirilmesinde katkilari
olanlar içinde; Michael Faraday, Nicola Tesla ve Zenobe Gramme
sayilabilir.Ilk pili Alessandro Volta yapmistir.Ilk akümülatör
Gaston Plante tarafindan 1859 yilinda yapilmistir.
Elektrik Akimi: Bilindigi gibi metallerin atomlarindaki elektron sayilari metalin cinsine göre degisir. Iletken maddelerin atomlarinin son yörüngelerinde 4 'den az elektron bulunur. Atomlar bu elektronlari 8'e tamamlayamadiklari için serbest birakirlar. Bu yüzden bir Iletken maddede milyonlarca serbest elektron bulunur. Bu maddeye elektrik uygulandiginda elektronlar negatif (-) 'den pozitif (+) yönüne dogru hareket etmeye baslar. Bu harekete "Elektrik Akimi" denir.
Elektrik Akimi Nasil Olusur ?
Aslinda bu çok zor bir soru, ama açiklamak zorunda oldugumun farkindayim. Bildiginiz gibi metallerin atomlarindaki elektron sayilari metalin cinsine göre degisir. Iletken maddelerin atomlarinin son yörüngelerinde 4 'den az elektron bulunur. Atomlar bu elektronlari 8 'e tamamlayamadiklari için serbest birakirlar. Bu yüzden bir Iletken maddede milyonlarca serbest elektron bulunur. Bu maddeye elektrik uygulandiginda elektronlar negatif (-) 'den pozitif (+) yönüne dogru hareket etmeye baslar. Bu harekete "Elektrik Akimi" denir. Birimi ise "Amper" 'dir. Iletkenin herhangi bir noktasindan 1 saniyede 6.25*10^18 elektron geçmesi 1 Amperlik akima esittir. Akimlar "Dogru Akim" (DC) ve "Alternatif Akim" (AC) olarak ikiye ayrilir. Simdi bunlari ayri ayri inceleyelim.
Dogru Akim (DC) :
Dogru akimin kisa tanimi "Zamana bagli olarak yönü ve siddeti degismeyen akima dogru akim denir." seklindedir. Dogru akim genelde elektronik devrelerde kullanilir. En ideal dogru akim en sabit olanidir. En sabit dogru akim kaynaklari da pillerdir. Birde evimizdeki alternatif akimi dogru akima dünüstüren Dogrultmaçlar vardir. Bunlarin da daha sabit olmasi için DC kaynaga Regüle Devresi eklenir.
Alternatif Akim (AC) :
Alternatifin kelime anlami "Degisken" dir. Alternatif akimin kisa tanimi ise "Zamana bagli olarak yönü ve siddeti degisen akima alternatif akim denir." seklindedir. Alternatif akim büyük elektrik devrelerinde ve yüksek güçlü elektrik motorlarinda kullanilir. Evlerimizdeki elektrik alternatik akim sinifina girer. Buzdolabi, çamasir makinesi, bulasik makinesi, aspiratör ve vantilatörler direk alternatif akimla çalisirlar. Televizyon, müzik seti ve video gibi cihazlar ise bu alternatif akimi dogru akima çevirerek kullanirlar.
|